Gdansk4u.pl - Twierdza Wisłoujście

Twierdza Wisłoujście

Oceń:

Adres:	80-551 Gdańsk, ul. Stara Twierdza 1
Tel./Fax:	+48 (58) 343 14 05 / +48 (58) 767 91 02
Email:	twierdza@mhmg.pl
www:	http://www.mhmg.gda.pl/twierdza.htm

Członkostwo Karta Turysty, GOT,

W bezpośrednim sąsiedztwie półwyspu Westerplatte, znajduje się unikalny zabytek sztuki fortyfikacyjnej – Twierdza Wisłoujście. Nazwa Wisłoujście wywodzi się z czasów, gdy ujście Wisły znajdowało się bezpośrednio na północ od Twierdzy Wisłoujście. Miejsce to stanowiło ważny z punktu widzenia strategicznego teren, skąd można było kontrolować ruch statków wychodzących i wchodzących do Gdańska.

Dawny port w Gdańsku położony był nad Motławą, kilka kilometrów od brzegu morskiego, co czyniło z Wisłoujścia kluczową pozycję osłaniającą Gdańsk od strony morza i zabezpieczającą przed zaskoczeniem miasta i portu przez nieprzyjaciela. Strategiczne znaczenie tego miejsca doceniono bardzo wcześnie. Nie jest wykluczone, że już za panowania książąt pomorskich znajdowała się tu strażnica.

Pierwsze pisane wzmianki o istnieniu strażnicy na miejscu dzisiejszej twierdzy pochodzą jednak dopiero z połowy XIV wieku. Była to budowla drewniana, nic też dziwnego, że ulegała często zniszczeniu. W 1433 roku zostaje spalona przez husytów, a w roku 1465 ulega zniszczeniu w czasie silnego sztormu szalejącego na Bałtyku.

Pierwsza stała budowla fortyfikacyjna powstaje tu już po wyswobodzeniu się Gdańska spod panowania krzyżackiego (1308-1454).

W roku 1482 zostaje wzniesiona murowana, cylindryczna wieża, służąca do celów obronnych i jako latarnia morska. Na jej szczycie, w nocy rozpalano ogień wskazujący statkom drogę do portu. Sama wieża nie stanowiła, wobec rozwijającej się sztuki wojennej, dostatecznej obrony, toteż w okresie wojny polsko - krzyżackiej w latach 1518 – 21 wzniesiono wokół latarni drewniane umocnienia. Wokół tego rdzenia, jaki stanowiła wieża wraz z powstałymi umocnieniami, w ciągu następnych dziesiątków lat narastały poszczególne obiekty obronne, które złożyły się na całość fortyfikacji Wisłoujścia. W roku 1562, na miejscu drewnianych umocnień otaczających wieżę, wzniesiono trzykondygnacyjny, murowany wieniec posiadający kazamaty. Gdy wybuchł konflikt pomiędzy Gdańskiem, a kaprami królewskimi w roku 1568, otworzono stąd ogień do stojących na redzie okrętów kaperskich. Dla choćby częściowego zabezpieczenia się przed podobnymi wypadkami, tzw. Konstytucja Karnkowskiego, regulująca stosunek Gdańska do Polski Rzeczypospolitej, ustala m. in., że komendant twierdzy ma obowiązek składania przysięgi na wierność królowi polskiemu.

Twierdza Wisłoujście

Stan z lat 90 XX wieku Plan sytuacyjny Twierdzy

W niedługim jednak czasie staje się Twierdza w Wisłoujściu znów jednym z punktów oporu przeciw królowi Stefanowi Batoremu. W roku 1577 była oblegana przez wojska królewskie, jednakże mimo kilkakrotnych prób zdobycia i silnych zniszczeń, oblężenie nie powiodło się. Wkrótce też przystąpiono do jej odbudowy i modernizacji.

Wiek XVI, a zwłaszcza jego koniec jest okresem szybkiego rozwoju broni palnej, wzrostu siły burzącej dział, a co za tym idzie, modernizacji fortyfikacji i powstawania nowych systemów obronnych. Zdawano sobie sprawę ze znaczenia tych przedsięwzięć. Fortyfikator działający w połowie XVII wieku – Józef Naronowicz – Naroński pisze w swej pracy o umocnieniach obronnych: /.../ Nigdy tak pałace bogate, budynki kosztowne, ogrody, fontanny nie zdobią zamków, dworów, jak wał porządny, dobrego ingeniera regularną formą usypany i wykształtowany /.../

W Gdańsku stosunkowo wcześnie zdano sobie sprawę z konieczności przedsięwzięcia tych kosztownych, lecz niezbędnych dla bezpieczeństwa miasta prac.

W latach osiemdziesiątych XVI wieku wokół wieńca na miejscu drewnianych umocnień wzniesiono czterobastionowy fort carré skonstruowany w myśl zasad fortyfikacji nowowłoskiej. Zaprojektował go najprawdopodobniej fortyfikator flamandzki – Antoni van Obberghen. Bastiony fortu posiadały kazamaty i działobitnie, z których można było prowadzić ogień wzdłuż murów. Ściany bastionów wykonano z cegły, a naroża wzmocniono ciosami kamiennymi. Ostrzał przedpola prowadzono z dział umieszczonych na bastionach. W kazamatach widnieją daty 1586 i 1587 wskazujące na czas ukończenia poszczególnych obiektów fortyfikacyjnych. Fort Carré otaczała nawodniona fosa, poprzez którą prowadził wjazd do wnętrza umieszczony w murze kurtynowym pomiędzy bastionami.

Wjazd zabezpieczony był bramą i mostem zwodzonym. Tunel bramy poprowadzono skośnie w stosunku do osi wjazdu, aby zabezpieczyć wnętrze fortu przed ewentualnym rażeniem pociskami. Data 1602, widniejąca na portalu wejściowym fortu odnosi się do prac końcowych prowadzonych w forcie.

Dla osłonięcia fortu przed bezpośrednim atakiem, wzniesiono według wskazówek włoskiego rzeczoznawcy Hieronima Ferrero w latach 1624 – 26 tzw. Szaniec Wschodni. Składał się on z 5 bastionów ziemnych poprzedzonych fosą. Analogiczny Szaniec Zachodni znajdował się na drugim brzegu Wisły, naprzeciwko twierdzy. Umocnienia obu szańców były stale rozbudowywane i uzupełniane w XVIII wieku.

Na lata 1657 – 58 przypada połączenie w jednolity system obronny fortyfikacji twierdzy i systemu obronnego miasta. W roku 1734 twierdza przechodzi długotrwale oblężenie przez wojska rosyjskie i saskie w czasie, gdy w Gdańsku schronił się król Polski Stanisław Leszczyński. Po długotrwałym oblężeniu twierdza kapituluje i zostaje obsadzona przez wojsko saskie, które przebywa tam, aż do zapłacenia przez Gdańsk kontrybucji w roku 1736.

W 1793 r. Gdańsk przechodzi we władanie Prus. W okresie wojen napoleońskich dodatkowo umocniono samą Twierdzę, Nowy Port i Westerplatte. Ostatecznie militarne znaczenie Twierdza Wisłoujście utraciła po I wojnie światowej, w związku z demilitaryzacją Gdańska. W okresie międzywojennym służyła jako baza klubów żeglarskich.

Obiekt ten zniszczony w czasie działań wojennych 1945 r., został częściowo zrekonstruowany w latach sześćdziesiątych. Na skutek budowy zakładów przemysłowych w bezpośrednim sąsiedztwie i ich szkodliwego działania, zaniechano dalszej odbudowy obiektu i planowanej adaptacji na bazę żeglarską.

Od 1974 r. Twierdza Wisłoujście jest w zarządzie Muzeum Historycznego Miasta Gdańska.

Fotografia Twierdzy z 1889 r. Stan Twierdzy po zniszczeniach wojennych w 1945 r.

Twierdza otwarta dla zwiedzających od 1 czerwca do 30 września 2011 roku.

Chronologiczne zestawienie
najważniejszych dat i wydarzeń dotyczących
Twierdzy Wisłoujście

1379–80 z tych lat pochodzą najstarsze zachowane informacje o bliżej nieokreślonym porcie u ujścia Wisły; urzędujący tu urzędnik krzyżacki nosił tytuł „mistrz ujścia”.

1482 zbudowana została ceglana wieża - strażnica pełniąca jednocześnie funkcje latarni morskiej, która zachowała się w dolnych kondygnacjach wieży.

1518–21 wokół wieży strażniczej – latarni zbudowano drewniane umocnienie (blokhauz); stacjonowała tu załoga pod dowództwem oficera.

1562–63 rozebrano drewniane umocnienie i w jego miejscu wybudowano trzykondygnacyjną okrągłą basteję z działobitniami zwaną Wieńcem; budowla ta zachowała się do chwili obecnej.

1573–77 Wieżę i Wieniec otoczono prostokątnym założeniem obronnym o czterech narożnych blokhauzach połączonych kurtynami; dodatkowo całe założenie otoczono palisadą i fosą połączoną z Wisłą.

1577 w czasie konfliktu króla Stefana Batorego z Gdańskiem od 4 czerwca do 3 września Twierdza Wisłoujście była oblegana przez pułkownika Ernesta Wejhera z zachodniego brzegu Wisły. W czasie trwającego z przerwami oblężenia w kierunku Twierdzy oddano około 6750 pocisków. Dużemu uszkodzeniu uległy górne kondygnacje Wieży i zachodnia część Wieńca.

1584 rozpoczęto naprawiać zniszczenia Wieży i Wieńca. Wieżę podwyższono o trzy kondygnacje; nie odbudowano jednak dawnego założenia obronnego z czterema blokhauzami.

1593 Wieżę zwieńczono hełmem renesansowym prawdopodobnie według projektu Antoniego van Obberghena.

1586–1602 Wieżę i Wieniec otoczono murowanym fortem z czterema bastionami i fosą, wzorowanym na włoskiej szkole fortyfikacyjnej. Ze względu na zarys całego założenia zbliżonego do kwadratu nazwano go „Fortem Carré”, czyli kwadratowym. Budowniczymi Fortu Carré byli Jan Lindau, a następnie Antoni van Obberghen, pod którego kierunkiem budowę fortu ukończono w 1602 r. Zatrudniony był tutaj również budowniczy Jan Strakowski.

1624–26 wokół Fortu Carré wzniesiono pięciobastionowy szaniec ziemny, wzorowany na fortyfikacjach holenderskich; pracami budowlanymi kierował inżynier Peter Janssen.

1627 na zachodnim brzegu Wisły wybudowano szaniec z dwoma półbastionami, który nazwano Szańcem Zachodnim w odróżnieniu od istniejącego już założenia na wschodnim brzegu Wisły nazywanego Szańcem Wschodnim.

1627 28 listopada flota polska stacjonująca w Twierdzy Wisłoujście stoczyła na Zatoce Gdańskiej zwycięską bitwę z okrętami szwedzkimi blokującymi ujście Wisły. Do historii bitwa ta przeszła pod nazwą „Bitwy pod Oliwą”.

1656–60 w czasie wojny szwedzkiej w Twierdzy Wisłoujście internowany był szwedzki marszałek Königsmarck.

XVII w. około połowy wieku zbudowano wokół Wieńca kamieniczki oraz Dom Komendanta.

1709 11 października pożar zniszczył hełm i wnętrze Wieży.

1721 Wieża zostało odbudowana po pożarze, a następnie prawdopodobnie podwyższona i zwieńczona późnobarokowym hełmem.

1734 w czasie wojny sukcesyjnej o tron Polski, Gdańsk opowiedział się po stronie Stanisława Leszczyńskiego, a przeciw kandydaturze syna Augusta II Sasa. Po kapitulacji Gdańska 8 lipca, Twierdzę Wisłoujście obsadziła załoga saska, która ponownie przekazała ją miastu w 1736 r.

1758 Wieża przestała służyć jako latarnia morska.

1793 w czasie III rozbioru Polski Gdańsk został zajęty przez Prusy i odtąd w Twierdzy Wisłoujście stacjonowała załoga wojsk pruskich.

1807 Gdańsk kapituluje po oblężeniu przez wojska napoleońskie. Twierdza zostaje obsadzona przez załogę francuską.

1813 kapitulacja Gdańska obleganego przez wojska pruskie i rosyjskie; Twierdzę Wisłoujście przekazano zwycięskim wojskom 30 grudnia.

1820-98 w Twierdzy Wisłoujście byli internowani polscy działacze społeczni i polityczni: Karol Marcinkowski, Ignacy Danielewski, Józef Chociszewski, Walenty Stefański, Symfirian Vomicki, Aleksy Prusinowski i oficerowie powstania listopadowego 1830 – 1831 r., a w 1898 r. znany gdański poeta Johann Trojan za obrazę majestatu cesarza niemieckiego.

po 1870 przebudowano wszystkie otwory strzelnicze w bastionach północnym i południowym oraz murach łączących bastiony, dostosowując je do nowoczesnej szybkostrzelnej broni palnej; mury Twierdzy pokryto grubą warstwą betonowego tynku.

1889 pożar od pioruna zniszczył późnobarokowy hełm latarni; po odbudowie wieży, hełm otrzymał kształt stożka, który pokryto łupkiem.

po I wojnie światowej Gdańsk został zdemilitaryzowany; Twierdza Wisłoujście stała się bazą żeglarską, wzdłuż murów Fortu Carré wybudowano drewniane pomosty a wokół wybudowano hangary i budynki mieszkalne.

1939–45 kazamaty Twierdzy Wisłoujście wykorzystywano na magazyny; w nasypach ziemnych na Forcie Carré wykopano rowy strzeleckie.

1945 Twierdza uległa dużemu zniszczeniu na skutek ostrzału artyleryjskiego; rozbita została Wieża, część Wieńca, Domki Oficerskie i Koszary.

1955 Twierdza została wyłączona spod kompetencji Zarządu Portu.

1957-72 Prowadzono prace projektowe i budowlane w celu rekonstrukcji Twierdzy Wisłoujście w jej historycznym kształcie architektonicznym. Projekty wstępne zakładały utworzenie tutaj ośrodka żeglarskiego. Plany te nie zostały zrealizowane, ze względu na budowę na początku lat siedemdziesiątych Siarkopolu w sąsiedztwie twierdzy.

1974 Twierdzę Wisłoujście przekazano w zarząd Muzeum Historii Miasta Gdańska.

Wieża

Wieża jest najstarszą budowlą w zespole Twierdzy Wisłoujście. Zbudowana została w formie cylindrycznej z cegły w 1482 r. o wysokości około 20 m, co uwidocznione zostało w czasie powojennej odbudowy w odsłonięciu spod tynków jej ceglanej gotyckiej elewacji. Od początku wieża pełniła funkcję latarni morskiej i strażnicy, w której znajdowała się kilkuosobowa załoga wojskowa. Z zapisków historycznych wynika, że wcześniej istniejące tu zapewne drewniane strażnice uległy zniszczeniu w czasie kolejnych burz i działań wojennych. Wiadomo też, że do obowiązków książąt rezydujących w Gdańsku, gdzie znajdował się port, należała troska o bezpieczeństwo żeglugi statków zdążających do portu gdańskiego i wypływających stąd na morze. W okresie panowania krzyżackiego w Gdańsku (1308–1454) ujście Wisły nadzorowali urzędnicy i załoga krzyżacka. Urzędnik krzyżacki sprawujący nadzór nad ujściem Wisły nosił tytuł – „mistrz ujścia”.

Po przyłączeniu Gdańska do Polski znaczenie ujścia Wisły wzrosło. Miasto Gdańsk na mocy przywileju króla Kazimierza Jagiellończyka w 1457 r. otrzymało prawo wyłącznej kontroli żeglugi wiślanej w dolnym biegu rzeki do jej ujścia, a także obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa statkom.

W czasie badań archeologicznych prowadzonych na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX w. odkryto, że wieżę zbudowano na piaszczystej wydmie wznoszącej się około 4 m nad poziom morza. Wieża ta swym fundamentem jest zagłębiona do 1 m poniżej poziomu terenu. By zapewnić jej stabilność, fundament wzmocniono przyporami i warstwowo układanymi kamieniami. Zabiegi te jednak nie uchroniły wieży przed przechyleniem jej w kierunku północno - zachodnim. Rozwój artylerii przyczynił się do tego, że wieża nie stanowiła już dostatecznej osłony przed ewentualnym atakiem na Wisłoujście. Dlatego wokół wieży, w latach 1562–63 wybudowano basteję z działobitniami a następnie w latach 1587–1602 murowany czterobastionowy fort, zwany Fortem Carré.

W związku z tym, że Wieża – Latarnia została częściowo zasłonięta przez zbudowane wokół niej budowle, zdecydowano się ją podwyższyć o trzy kondygnacje, czyli o około 11 m. Wieżę zwieńczono wysokim renesansowym hełmem i galeryjką dla strażników. Prace te prawdopodobnie ukończono w 1593 r. Król Zygmunt III Waza lustrując Twierdzę w Wisłoujściu w 1598 r., wyrył na galerii Wieży puginałem swoje imię.

Wieża ta zwieńczona renesansowym hełmem przetrwała do 1709 r. Wtedy na skutek zaprószenia ognia wybuchł pożar, który zniszczył hełm Wieży i samą Latarnię. W 1721 r. odbudowano Wieżę podwyższając ją o jedną kondygnację, wieńcząc ją późnobarokowym hełmem.

Z okazji odbudowy nad wejściem do Wieży umieszczono na tablicy kamiennej następujący tekst: „Dla szczęścia i pomyślności. Za panowania Kazimierza IV, króla Polski, w roku 1482, Senat i Lud gdański pod przywództwem burmistrza Marcina Bucka, tę wieżę, jako gwiazdę w nocy czuwającą wzniosły i otoczyły fortalicją. Za panowania Augusta II, króla Polski, w roku 1709, dnia 11 października, pochłonął ją pożar. W roku 1721, z roztropnej troski ojców ojczyzny, burmistrza Jana Gotfryda von Düsseldorffa i kamlarza Salomona Gabriela Schumanna, w nowej i korzystniejszej postaci została odbudowana, pomnożonymi ozdobami i podwójnymi blankami zwieńczona, tudzież zegarem ze spiżowymi dzwonami oraz wzniesionym świetlistym czołem, na brzegu zlewanym przez Bałtyckie Morze, iżby żeglującym była widoczna jako zbawcza latarnia i pewne do portu dojście pokazywała. Módlcie się Prusy, aby po usunięciu zgliszcz po pożarze, niniejsza warownia w swojej świetności przetrwała wieki.”

Na skutek odsunięcia na północ od Twierdzy Wisłoujście lądu, zdecydowano o wyłączeniu latarni morskiej na Wieży w 1758 r. Funkcję tę pełniła odtąd nowa latarnia tzw. bliza w Nowym Porcie.

Wieża jednak nie utraciła swego znaczenia jako punkt obserwacyjny i orientacyjny dla statków zbliżających się do portu gdańskiego. Późnobarokowy hełm przetrwał do 1889 r., kiedy spłonął na skutek uderzenia pioruna. W czasie odbudowy nie zrekonstruowano hełmu w dawnej formie architektonicznej lecz w formie wysokiego stożka, który pokryto czarnym łupkiem. Z tak ukształtowaną Wieżą jest znanych wiele zdjęć z okresu międzywojennego.

Pod koniec II wojny światowej, Wieża, podobnie jak i pozostałe budowle Twierdzy, uległa zniszczeniu sięgającemu około sześćdziesięciu procent na skutek ostrzału artyleryjskiego.

W czasie powojennej odbudowy Twierdzy, pod koniec lat pięćdziesiątych zrekonstruowano Wieżę wieńcząc jej szczyt tarasem widokowym. Hełmu nie zrekonstruowano.

Dom Komendanta

Dom Komendanta jest częścią zespołu budynków mieszkalnych załogi Wisłoujścia, dobudowanych od strony południowo – wschodniej prawdopodobnie około połowy XVII w. do Wieńca. Dom Komendanta znajduje się w części południowej tego zespołu. Wejście do Domu Komendanta prowadzi schodami na piętro poprzez kamienny ozdobny portal i taras z kamienną balustradą. Dekoracyjny portal Domu Komendanta uległ pod koniec II wojny światowej prawie całkowitemu zniszczeniu.

W czasie powojennej odbudowy rekonstrukcja portalu nie została doprowadzona do końca. Nie zrekonstruowano metalowej ozdobnej balustrady schodów i prostokątnej kamiennej płyty z herbem Gdańska. Wnętrze Domu Komendanta zostało całkowicie przebudowane. Z dawnego wystroju wnętrza zachował się murowany otynkowany w XVIII w. kominek z dekoracjami stiukowymi i śladami polichromii.

Wieniec

Wieniec jest po Wieży chronologicznie drugą budowlą w Twierdzy Wisłoujście. Budowla ta, o kształcie przypominającym obszerną przysadzistą wieżę, została zbudowana wokół dziedzińca Wieży na planie koła. Służyła do prowadzenia ognia artyleryjskiego z kilkunastu dział ustawionych na dwóch kondygnacjach. Otwory strzelnicze dział mają kamienne obramienia. Poniżej poziomu terenu na dwóch trzecich obwodu Wieńca zachowane są wąskie sklepione kazamaty, które służyły do komunikacji wewnątrz budowli i przechowywania sprzętu wojennego.

Naziemna kondygnacja na poziomie parteru od strony dziedzińca wokół Wieży była pierwotnie obudowana lekkimi szkieletowymi ściankami, które prawdopodobnie w XVIII w. zastąpiono murowanymi z cegły. Najwyższa kondygnacja przykryta była dwuspadowym dachem.

Wieniec przetrwał oblężenie w czasie wojny króla Stefana Batorego z Gdańskiem w 1577 r. Jak podaje jeden z ówczesnych kronikarzy na twierdzę spadło prawie siedem tysięcy pocisków.

Po wybudowaniu czterobastionowego fortu rola militarna Wieńca zmalała, a wzrost liczby załogi wojskowej skłonił do wybudowania wokół Wieńca od strony południowo – wschodniej Domu Komendanta i Domków Oficerskich.

Pod koniec drugiej wojny światowej Wieniec uległ znacznemu uszkodzeniu. W powojennej odbudowie, prowadzonej w latach sześćdziesiątych, częściowo zrekonstruowano pierwotny kształt architektoniczny tej budowli.

Domki Oficerskie

Domki Oficerskie służyły za mieszkania oficerom załogi Twierdzy Wisłoujście. Prawdopodobnie zostały zbudowane w pierwszych dziesięcioleciach XVII w. formie dwukondygnacyjnych zwieńczonych trójkątnymi szczytami domków. Przypuszcza się, że ich projektantem był osiadły w Gdańsku flamandzki architekt Antoni van Obberghen.

W czasie ostatniej wojny uległy dużemu zniszczeniu. Odbudowa rozpoczęta w latach sześćdziesiątych zakładała adaptację wszystkich domków, a także części pomieszczeń Wieńca na cele mieszkalne. W jednym z domków na I piętrze zachował się nieuszkodzony otwór strzelniczy dawnej działobitni Wieńca.

Szaniec Zachodni

Wybudowany został już w latach dwudziestych XVII w., na lewym zachodnim brzegu Wisły naprzeciw obecnie nadal istniejącej Twierdzy Wisłoujście. Celem tego fortu w formie dzieła rogowego z ziemnymi bastionami otoczonymi fosą było wraz z istniejącym Fortem Carré po wschodniej stronie Wisły zamknięcie w razie konieczności drogi wodnej z Zatoki Gdańskiej do Gdańska. Nowy fort nazwano Szańcem Zachodnim odróżniając go od obecnej Twierdzy Wisłoujście, którą od tamtego czasu nazywano Szańcem Wschodnim. Szaniec Zachodni był wielokrotnie przebudowywany, zmieniając swoje usytuowanie względem Szańca Wschodniego. W okresie napoleońskim rozbudowano go nadając mu dźwięczną nazwę Fort Montebello. Po przesunięciu linii obrony na tereny obecnego Westerplatte i zmianie koryta ujścia Wisły fort ten stracił na znaczeniu ustępując miejsca w połowie XIX w. rozbudowującemu się Nowemu Portowi i poszerzanemu torowi wodnemu oraz nabrzeżom portowym. Obecnie już nie istnieje.

Szaniec Wschodni

Po wybudowaniu w XVII w. szańca na zachodnim brzegu Wisły, szaniec ten nazwano Szańcem Zachodnim, natomiast Fort Carré i otaczający go pięciobastionowy szaniec ziemny nazwano Szańcem Wschodnim. Obecnie nazwa Szaniec Wschodni oznacza wyłącznie zespół bastionów ziemnych otaczający Fort Carré. Szaniec ten wybudowano w latach 1624 – 26 prawdopodobnie pod kierownictwem holenderskiego inżyniera Piotra Janssena z Weert. Nowe bastionowe fortyfikacje ziemne otoczone fosą były wzorowane na holenderskiej szkole budowy fortyfikacji, noszącej dziś nazwę szkoły staroholenderskiej. Bastiony otrzymały następujące nazwy, licząc od północy: Pucki, Ostroróg, Świński Łeb, Bielnik, i Wiślany. Dla wzmocnienia całego założenia w latach 1629 a 1650 w fosie usypano niewielkie trójkątne raweliny, z których jeden zachował się do dzisiaj. Wjazd na teren Szańca Wschodniego usytuowano między bastionami Bielikiem a Wiślanym.

Szaniec Wschodni był wielokrotnie modernizowany zgodnie z aktualnie obowiązującą taktyką wojskową, między innymi w okresie wojen napoleońskich i w latach siedemdziesiątych XIX w., kiedy wybudowano szereg kazamat do przechowywania sprzętu wojskowego, amunicji i prochu. Szaniec Wschodni stracił już przy końcu XIX w. swą wartość obronną, w związku z budową nowych fortów w Nowym Porcie i na półwyspie Westerplatte.

Bastion Artyleryjski

Wybudowany został w 1586 r., o czym świadczą daty na zwornikach działobitni. Wewnątrz bastionu znajdują się kazamaty, których sklepienia wsparte są na potężnych filarach. Bastion ten bardziej niż pozostałe bastiony jest narażony na działanie falowania oraz zmiennego poziomu wód Martwej Wisły. Już w połowie XVIII w., jak wskazuje data na zworniku sklepienia kazamaty (1767 Renov), prowadzono prace konserwatorskie, likwidując przyczyny spękań jej murów. Z działobitni umieszczonych w obu barkach bastionu można było prowadzić ostrzał wzdłuż murów kurtynowych łączących Bastion Artyleryjski z sąsiednimi bastionami.

Bastion Ostroróg

Wybudowany został w 1587 r. jak na to wskazują daty umieszczone na zwornikach działobitni obu barków bastionu. Wewnątrz bastionu znajdują się kazamaty, które były wielokrotnie przebudowywane. Naprzeciw wejścia do kazamat zachowało się na wysokim podmurowaniu pomieszczenie dawnego aresztu.

Bastion Południowo – Wschodni

Prawdopodobnie wybudowany został, podobnie jak Bastion Ostroróg, w 1587 r. Bastion ten został połączony murem zaopatrzonym w strzelnice i drogę ukrytą łączącą ten bastion z Bastionem Furta Wodna.

Bastion Furta Wodna

Wybudowany został w 1587 r. Wewnątrz znajduje się jednoprzestrzenna kazamata, której sklepienia są wsparte na potężnych granitowych filarach. Prawdopodobnie po prawej stronie kazamaty znajdowało się wyjście z chodnikiem prowadzące w kierunku Bastionu Artyleryjskiego. W prawym czole tego bastionu znajdowało się, zamurowane obecnie, wyjście na zewnątrz do mogących przybijać tutaj statków. Stąd też bastion ten nazwany został Furtą Wodną. Już w XVII w. Bastion Południowo – Wschodni został połączony z Bastionem Furta Wodna murem zaopatrzonym w strzelnice i drogę ukrytą łączącą oba bastiony.

Edytuj treść obiektu

Zapraszamy do dzielenia się swoimi opiniami!

Zostaw swoją opinię

Największe atrakcje w okolicy

Najciekawsze atrakcje

Westerplatte1.6 km

To półwysep w Gdańsku, miejsce rozpoczęcia II Wojny Światowej. Tutaj w latach 1926 – 1939 funkcjonowała Wojskowa Składnica Tranzytowa, której obrona we wrześniu 1939r. stała się jednym z symboli polskiego oporu przeciw hitlerowcom.

Latarnia Morska1.8 km

Zabytkowa, nieczynna latarnia morska, położona w dzielnicy Nowy Port w Gdańsku. Mierząca 27 m wysokości latarnia została zbudowana w latach 1893-1894 na wzór latarni w Cleveland w USA. Jej najcenniejszym elementem jest XIX-wieczna kula czasu, odrestaurowana w 2008 roku.

PGE Arena Gdańsk2.6 km

Naturalne piękno bursztynu oraz wielowiekowe tradycje portowe Gdańska stały się inspiracją dla autorów koncepcji PGE ARENA Gdańsk. Imponujące rozmiary, stal i beton zamykają się w delikatnej bryle, która zawiera to, co najlepsze w nowoczesnej architekturze.

Molo w Brzeźnie4.2 km

Bardzo medialny obiekt, jako jedno z ulubionych miejsc spacerowiczów, jest licznie odwiedzany przez mieszkańców Gdańska i turystów. W chwili obecnej molo liczy 136 m długości.

Sala BHP4.4 km

Sala BHP powstała na przełomie XIX i XX w. w czasie przebudowy gdańskiej Stoczni Cesarskiej. Przez jakiś czas hala pełniła funkcję magazynu torped. Po II wojnie światowej budynek zaadaptowano na potrzeby szkoleń bhp Stoczni Gdańskiej im. Lenina.

200911120848200.pomnik poległych stoczniowcowSmall.jpg

Pomnik Poległych Stoczniowców4.5 km

Pomnik Poległych Stoczniowców upamiętnia wydarzenia grudnia 1970 roku. To niedaleko tego miejsca, padli trzej pierwsi zabici stoczniowcy wychodzący ze Stoczni Gdańskiej.

Brama nr 2 dawnej Stoczni Gdańskiej4.5 km

Brama wpisuje się w historyczną substancję Stoczni, dodatkowo była niemym świadkiem historii, tak jak Sala BHP czy stołówka. Tam rozgrywały się wydarzenia Sierpnia '80. Brama nr 2 jest wpisana do rejestru zabytków.

Biblioteka Gdańska PAN4.6 km

Biblioteka Gdańska została powołana do życia przez Radę Miasta Gdańska, dzięki darowiźnie włoskiego humanisty Jana Bernarda Bonifacio, markiza Orii, w roku 1596 jako Bibliotheca Senatus Gedanensis (Biblioteka Rady Miasta Gdańska).

Willa Patschkego (Villa Uphagena)4.6 km

Jadąc w górę Wrzeszcza, tuż przy Pałacu Ślubów znajduje się ekskluzywna budowla - Willa Patschkego. Jak nazwa wskazuje wzniósł ją Patschke Rudolf, który na początku stulecia należał do jednych z najzamożniejszych gdańszczan.

Swą reprezentatywną wille we Wrzeszczu urządził na wzór pałacu i z przepychem ją wyposażył. Jest to murowana, dwukondygnacyjna budowla wolno stojąca , przykryta mansandrowym dachem ze stylowymi okienkami.

Restauracja Villa Uphagena została uroczyście otwarta wiosną 2005 roku w przedwojennej willi położonej w samym sercu Gdańska po wcześniejszym remoncie przeprowadzonym wraz z konserwatorem zabytków, której remont pochłonął 3 miliony złotych.

201202091139170.200909230937070.wystawa droga.JPG

Wystawa ,,Drogi do Wolności''4.6 km

Wystawa "Drogi do Wolności" opowiada o historii lat 1956-1989. Rekonstrukcje, multimedia, eksponaty i fotografie - wprowadzają w atmosferę tamtych dni. W Stoczni Gdańskiej im. Lenina w Gdańsku, w sierpniu 1980 roku narodziła się "Solidarność" - ruch społeczny i polityczny, który obudził w społeczeństwie nadzieję na niepodległość.